Een aantal redenen waarom een out of court solution (OCS) een goed idee is

Een artikel op persoonlijke titel – Karen Jedema, werkzaam als adviseur beleid bij de FIOD.

Introductie

Dit artikel hangt samen met de op het Fraude Film Festival getoonde documentaire over TeliaSonera, “The Uzbek affair (2012). Het gepresenteerde onderzoek rond TeliaSonera raakt ook het bedrijf Vimpelcom, met welke het OM recent een transactie (out of court solution) is overeengekomen. Een Out of court solution  -in dit artikel verder genoemd als OCS – is een interessante afdoeningsmogelijkheid van strafrechtelijke onderzoeken voor het Openbaar Ministerie (OM). Hoewel het beleid van het OM is dagvaarden tenzij, heeft deze wijze van afdoening zich de afgelopen jaren meer manifest laten zien. En dat is niet zonder redenen.

Het begrip OCS

In strafrechtelijke onderzoeken kent het Openbaar Ministerie (OM) diverse wijzen van de afdoening van zaken. Het kan onder meer gaan om een voorwaardelijk sepot, een strafbeschikking of een taakstraf OM (TOM). Naast seponeren en vervolgen kan het OM “transigeren”. Transigeren – het komen tot een transactie – betekent volgens de wettekst “afkoop van strafvervolging en schikking voor de ontnemingsmaatregel “. De uitkomst komt in goed onderling overleg met betrokkenen tot stand. Het sluiten van een compromis zoals met een onderneming, is veelal sneller en qua gevoel ook bevredigender dan een tijdrovende, formele procedure. Belangrijk voor het treffen van een transactie is of een verdachte(n) volledig meewerkt en bewijs aanlevert. De uitkomst van een OCS en een schikking is voor betrokkene(n) minstens zo zwaar, en efficiënter en effectiever dan een formele uitspraak door de rechter.

Voordelen van de afdoeningsmogelijkheid van een OCS

De afgelopen jaren heeft het OM in de beoordeling van een aantal strafrechtelijke corruptie onderzoeken door bedrijven gebruik gemaakt van een OCS. Illustratief hierbij zijn Ballast Nedam, SBM, Rabobank (Libor), KPMG en – recentelijk – Vimpelcom. De in deze zaken getroffen schikkingen zijn financieel bepaald niet kinderachtig. Zo heeft Vimpelcom € 358 mln aan de Nederlandse staatskas afgedragen. De redenen voor het OM om tot een transactie met deze van corruptie verdachte bedrijven te komen zijn legitiem. Er zijn wezenlijke voordelen aan de route van een OCS, waardoor het OM effectiever kan zijn dan de rechter. Een onderneming kan wel voor de rechter worden gebracht, maar anders dan bij een natuurlijk persoon, zal er nooit iets kunnen zijn als een persoonlijk gevoelde sanctie. Denk aan (on)voorwaardelijke gevangenisstraffen of taakstraffen. Een onderneming stop je nu eenmaal niet in een cel. De rechter rest het opleggen van een – aan een maximum – gebonden boete. Een OCS biedt – naast een boete en ontneming van uit het frauduleuze gedrag verkregen winsten – ruimte voor aanvullende afspraken. Dit is niet wettelijk bepaald, maar het OM kan in het onderhandelingsproces voorwaardelijke eisen stellen om tot een transactie te komen. Denk daarbij aan afspraken rond het tegengaan van toekomstige corruptie, afspraken over compliance binnen een bedrijf en overige afspraken. Een voorbeeld van dit laatste is monitoring op de na te komen afspraken door het jaarlijks aangaan van gesprekken met het bestuur van een onderneming. Naast bovenstaande voordelen biedt OCS voor de justitiële keten aanzienlijke efficiency voordelen. Afdoening via een transactie bespaart inzet op capaciteit van zowel opsporingsdiensten, als officieren van justitie en de rechterlijke macht.

Voor beide partijen heeft een OCS de prettige bijkomstigheid dat er over de uitkomst van een strafrechtelijk onderzoek zekerheid bestaat. Een zich jarenlang voortslepend juridisch proces laat een uitkomst op zich wachten en is naast tijd kostbaar. Dit geldt ook voor de onderneming, die nadelen ervaart vanuit negatieve publiciteit en imagoschade, of direct financieel verlies door het niet kunnen verkrijgen van opdrachten. Belangrijk is ook dat het OM compensatie moet bieden voor de openbaarheid van een zitting: transparantie middels een zeer uitvoerig persbericht.

Transparantie via de media

Maatschappelijk is er veel aandacht voor het corrumperende gedrag van ondernemingen en natuurlijke personen daarbinnen. Het in toenemende mate gebruiken van OCS draagt bij aan een grotere transparantie over deze transacties en de hier aan ten grondslag liggende juridische tenlastelegging. Een mooi voorbeeld is de recentelijke schikking van het OM in de zaak Vimpelcom, waarbij het feitenrelaas uitgebreid is gepubliceerd. Hierin verduidelijkt het OM welke keuzes zijn gemaakt. Er wordt verantwoording afgelegd over de bewezen feiten – de “statement of facts” – en de inhoud van de op basis daarop afgesloten transactie. Dergelijke transparantie wordt toegejuicht.

Situaties waarin OCS minder/niet gepast is

Op de inzet van OCS is soms kritiek. Waarom wordt gang naar de rechter niet gemaakt en komen bedrijven weg met een financiële schikking? Daarmee wordt de pijn toch niet gevoeld? Zoals hierboven als is aangegeven beperkt een rechterlijke aanpak van een onderneming zich tot een (maximale) boete. Transacties bieden de mogelijkheid overige maatregelen te treffen. Het OM ziet hier de voordelen van. Dit ligt anders voor de vervolging van natuurlijke personen. Een weg via de rechter is hier doorgaans effectiever en vaak wettigen vergrijpen een langdurige gevangenisstraf.  Ook bij corruptie door een bedrijf geldt dat – als betrokkenheid van de leiding wettig en overtuigd kan worden bewezen – het vervolgen van natuurlijke personen belangrijk is. Dit komt tegemoet aan het gevoel in de samenleving en bij burgers dat “misdaad niet mag lonen”. Wel leert de praktijkervaring dat in deze gevallen een uitkomst via de rechter jarenlang op zich laat wachten.

4 & 5 okt
Wij gebruiken cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Meer informatie